Postmoderne condities vragen om een andere houding ten aanzien van landschap en ruimte.   Ik pleit voor terughoudendheid en concentratie: een houding van aandacht.  Te veel planners en ontwerpers willen ‘grand designs’ en masterplannen realiseren.  Aandachtige planning is geen pleidooi voor minder plannen, minder subsidies, minder regels, minder overheid,  maar voor concentratie op het waarom achter concepten, middelen en instrumenten. Daarbij blijft aandachtige planning geloof houden in kwaliteit.  Wat dat betreft is aandachtige ruimtelijke planning veel ambitieuzer dan de postmoderne planningspraktijk.

Planning is een vorm van maatschappelijke zelftechniek

Aandachtige planning is een maatschappelijke vorm voor het maken van publieke keuzen.  Het is een maatschappelijke zelftechniek waarmee de samenleving zichzelf, hoe dan ook, doelen kan stellen.  De benadering van planning als maatschappelijke zelftechniek zet planning in een nieuw licht.  Planning is geen exponent meer van het moderne project van de twintigste eeuw, maar een middel om – tegen de achtergrond van postmoderne verwarring – weer zinvolle vragen te stellen over wat nu werkelijk waar en goed is, zoals Jean Francois Lyotard het formuleerde. Planning is een antwoord op de noodzaak tot reflectie die aan het begin van de eenentwintigste eeuw manifest is.Van inhoud naar houding

Esthetische houding
Deze houding uit zich door een volle onderdompeling in de postmoderniteit.  Handelen is een kunst. Authenticiteit en vernieuwing zijn de grondslag voor keuzen.  In zijn uiterste vorm manifesteert de esthetische houding zich als ironie.  Het theater is de plek van de esthetische houding.

Ethische houding
Deze houding gaat ernstig om met postmoderne condities.  Grijpt terug op moderne idealen.  Zoekt alternatieven voor het postmoderne, maar deze alternatieven dwingen zonder te overtuigen. In zijn uiterste vorm manifesteert deze houding zich in de opstand.  De academie is de plek van de ethische houding.

Aandachtige houding
De aandachtige houding combineert de inhoud van de ethische houding met de vorm van de esthetische houding.  Gaat uit van het besef van het alsof.  In zijn uiterste vorm manifesteert de aandachtige houding zich als passiviteit.  Het klooster is de plek van de aandachtige houding.